PrEP: ป้องกันเอชไอวีก่อนสัมผัสเชื้อ

PrEP หรือเพร็พ คือยาป้องกันเอชไอวีก่อนสัมผัสเชื้อสำหรับผู้ที่ยังไม่มีเอชไอวี โดยต้องตรวจและประเมินก่อนเริ่ม พร้อมใช้ยาตามแผนและมาติดตามต่อเนื่อง หากมีเหตุที่อาจรับเชื้อเกิดขึ้นแล้วภายใน 72 ชั่วโมง ให้ไปประเมิน PEP ซึ่งเป็นการป้องกันหลังสัมผัสเชื้อ แทนการเริ่ม PrEP เอง

PrEP เป็นทางเลือกดูแลสุขภาพที่เลือกให้เหมาะกับชีวิตได้ สิ่งสำคัญคือรู้สถานะก่อนเริ่ม ใช้ให้ตรงแผน และไม่ขาดการตรวจติดตาม

อัปเดตเนื้อหา 3 ตุลาคม 2569

PrEP คืออะไร ต่างจาก PEP และยารักษาเอชไอวีอย่างไร?

PrEP ย่อมาจาก pre-exposure prophylaxis หมายถึงการใช้ยาป้องกันก่อนสัมผัสเชื้อ ยามีหน้าที่ลดโอกาสรับเชื้อเอชไอวีเมื่อมีการสัมผัสในอนาคต จึงต้องวางแผนก่อน ไม่ใช่ยาที่นำมากินย้อนหลังเพื่อแก้เหตุที่เพิ่งเกิด และไม่ใช่วัคซีนที่ฉีดแล้วให้ภูมิคุ้มกันถาวร

NIH: ความรู้เรื่อง PrEP สำหรับประชาชน อธิบายว่า PrEP ใช้สำหรับผู้ที่ไม่มีเอชไอวี และประสิทธิผลสัมพันธ์กับการใช้ตรงตามแผน หากตรวจพบเชื้อแล้ว ต้องเข้าสู่การประเมินเพื่อรับยารักษาที่เหมาะสม ไม่ใช้ PrEP เป็นยารักษาเอง

แปลว่าอะไรสำหรับคุณ: ถ้ายังไม่เกิดเหตุและอยากวางแผนป้องกัน ให้คุยเรื่อง PrEP แต่ถ้าเหตุเกิดแล้ว ให้บอกเวลาของเหตุเป็นอย่างแรก และอ่าน แนวทางขอรับการประเมิน PEP แบบเร่งด่วน การเลือกทางใดไม่ใช่การตัดสินพฤติกรรม แต่เป็นการเลือกบริการให้ตรงกับเวลาและความต้องการ

ใครควรคุยกับคลินิกเรื่อง PrEP?

ทุกคนที่ต้องการทางเลือกป้องกันเอชไอวีสามารถเปิดประเด็นคุยกับผู้ให้บริการได้ การประเมินดูจากโอกาสสัมผัสเชื้อ สุขภาพ และความต้องการของคุณ ไม่ควรตีกรอบว่า PrEP เป็นยาสำหรับเพศ อาชีพ หรือสถานะความสัมพันธ์แบบใดแบบหนึ่งเท่านั้น

สถานการณ์ที่อาจได้ประโยชน์จากการปรึกษา ได้แก่ ใช้ถุงยางได้ไม่สม่ำเสมอ มีคู่ที่ยังไม่ทราบสถานะหรือยังไม่ทราบผลการควบคุมไวรัส เคยได้รับ PEP และอาจมีเหตุซ้ำ หรือใช้อุปกรณ์ฉีดร่วมกัน ประวัติโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ก็เป็นข้อมูลที่ช่วยวางแผนป้องกันได้ โดยไม่ใช่เหตุให้รู้สึกผิดหรือถูกตำหนิ

แนวทาง PrEP ของ CDC สนับสนุนให้พูดคุยเรื่อง PrEP กับผู้ที่มีเพศสัมพันธ์และตอบสนองต่อผู้ที่ร้องขอ แม้บางคนอาจยังไม่สะดวกเล่ารายละเอียดทั้งหมด คุณเริ่มด้วยประโยคว่า “อยากมีทางเลือกป้องกันเอชไอวีที่เหมาะกับชีวิตของฉัน” ได้ แล้วค่อยคุยข้อมูลที่จำเป็นในพื้นที่ส่วนตัว

สำหรับคู่ที่มีสถานะเอชไอวีต่างกัน หากฝ่ายที่มีเอชไอวีรักษาต่อเนื่องจนตรวจไม่พบไวรัสและคงระดับนั้นไว้ จะไม่ถ่ายทอดเอชไอวีทางเพศสัมพันธ์ตามหลัก U=U และเงื่อนไขที่ควรเข้าใจ การตัดสินใจใช้ PrEP ของอีกฝ่ายอาจพิจารณาความต้องการของตน ข้อมูลที่มี และโอกาสสัมผัสจากเหตุอื่นร่วมด้วย ไม่ใช่ข้อพิสูจน์ว่าคุณไม่ไว้ใจคู่

ก่อนเริ่ม PrEP ต้องตรวจและแจ้งอะไรบ้าง?

ต้องตรวจเอชไอวีและให้ผู้ให้บริการประเมินว่าเหมาะกับการเริ่มยา ผลลบจากชุดตรวจเองเพียงครั้งเดียวอาจไม่พอ โดยเฉพาะเมื่อเพิ่งมีเหตุสัมผัสเชื้อ มีอาการป่วยล่าสุด หรือใช้ยาป้องกันอยู่ก่อนแล้ว การเลือกวิธีตรวจต้องคำนึงถึงช่วงที่ยังตรวจไม่พบและประวัติยาด้วย

• ประวัติเอชไอวีและเหตุล่าสุด: แจ้งวันตรวจเดิม วันเกิดเหตุ และประวัติ PrEP หรือ PEP รวมถึงยาฉีด
• การทำงานของไต: PrEP ชนิดรับประทานบางกลุ่มต้องประเมินไตก่อนเริ่มและติดตามตามข้อบ่งชี้
• ไวรัสตับอักเสบบี: มีผลต่อการเลือกและวางแผนยา โดยเฉพาะเมื่อจะหยุดยากินบางชนิด
• โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์: คุยเรื่องอาการ ตำแหน่งสัมผัส และการตรวจที่เหมาะสม แม้ไม่มีอาการ
• ยาและสุขภาพอื่น: แจ้งโรคประจำตัว ยาที่ใช้ ฮอร์โมน อาหารเสริม การแพ้ยา การตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร

แนวทางการจัดบริการ PrEP ประเทศไทย ปี 2568 เป็นแหล่งอ้างอิงสำหรับบริการในไทย ส่วน CDC อธิบายการประเมินก่อนเริ่ม PrEP รวมถึงไต ไวรัสตับอักเสบบี และการตรวจเอชไอวี ประเด็นเหล่านี้ช่วยเลือกยาอย่างปลอดภัย ไม่ได้หมายความว่าทุกคนจะถูกตรวจทุกอย่างในรูปแบบเดียวกัน

แปลว่าอะไรสำหรับคุณ: นำรายการยาหรือรูปฉลากไป และขอให้ทีมดูแลอธิบายว่าแต่ละการตรวจมีไว้เพื่ออะไร ถ้าเคยมีผลไตหรือตับผิดปกติ ให้บอกตั้งแต่ต้น เพื่อคุยเรื่องทางเลือกและการติดตามที่เหมาะสม แทนการสรุปเองว่าตนใช้การป้องกันไม่ได้เลย

PrEP มีทางเลือกอะไร และมีข้อมูลใหม่อะไรบ้าง?

ปัจจุบันแนวทางสากลมีทั้ง PrEP ชนิดรับประทานและชนิดออกฤทธิ์ยาวบางชนิด แต่การเลือกต้องพิจารณาวิธีสัมผัสเชื้อ สุขภาพ ความสะดวกในการใช้และมาตามนัด รวมถึงยาที่มีให้บริการจริง การกล่าวว่าชนิดหนึ่ง “ดีที่สุดสำหรับทุกคน” จึงไม่สอดคล้องกับการดูแลเป็นรายบุคคล

ในวันที่ 14 กรกฎาคม 2568 องค์การอนามัยโลกแนะนำ lenacapavir หรือเลนาคาพาเวียร์ เป็นทางเลือก PrEP ชนิดฉีดออกฤทธิ์ยาวเพิ่มเติม รายละเอียดอยู่ใน ประกาศ WHO เรื่องทางเลือก lenacapavir เพื่อป้องกันเอชไอวี นี่เป็นความก้าวหน้าของตัวเลือกป้องกัน ไม่ใช่หลักฐานว่ายาทุกชนิดเปิดบริการทั่วไปหรือใช้สิทธิฟรีได้แล้วในประเทศไทย

ข้อมูลจาก NIH ที่ปรับปรุงเดือนกรกฎาคม 2569 ครอบคลุมทางเลือก PrEP แบบกินและฉีดในบริบทสหรัฐฯ หากสนใจแบบฉีด ให้ถามคลินิกไทยเรื่องผลิตภัณฑ์ที่ให้บริการ การขึ้นทะเบียน เกณฑ์รับบริการ ค่าใช้จ่ายทั้งหมด และแผนเมื่อขาดนัด โดยไม่อาศัยข้อมูลประเทศอื่นแทนคำตอบในพื้นที่

คุณอาจพบข้อมูลการใช้ PrEP แบบตามเหตุการณ์บนอินเทอร์เน็ต วิธีนี้มีเงื่อนไขด้านชนิดยาและกลุ่มผู้ใช้ ไม่ใช่แผนที่เหมาะกับทุกคน โดยเฉพาะผู้มีไวรัสตับอักเสบบีหรือบริบทการสัมผัสบางแบบ อย่านำตารางยาจากคนอื่นมาใช้เอง ให้ผู้ให้บริการพิจารณาตามแนวทางไทยและข้อมูลส่วนบุคคล

คำถามที่ช่วยเลือกทางได้ดีคือ “แผนไหนที่ฉันทำต่อเนื่องได้จริง” เช่น ทำงานเป็นกะ เดินทางบ่อย ไม่มีพื้นที่เก็บยาส่วนตัว หรือไม่สะดวกมาคลินิก การเล่าข้อจำกัดเหล่านี้มีประโยชน์พอ ๆ กับการเล่าประวัติสุขภาพ เพราะช่วยป้องกันการขาดยาและขาดนัดในอนาคต

ใช้ PrEP แล้ว ต้องติดตามอะไรและรับมือผลข้างเคียงอย่างไร?

PrEP เป็นบริการต่อเนื่อง ไม่ใช่การรับยาแล้วจบ ต้องมีแผนตรวจเอชไอวีซ้ำ ประเมินการใช้ยา และดูแลสุขภาพทางเพศตามรอบของชนิดยาและหน่วยบริการ ผู้ใช้ยากินมักได้รับนัดตรวจเอชไอวีสม่ำเสมอ ส่วนผู้ใช้ยาฉีดต้องรักษานัดฉีดและตรวจตามแผนเฉพาะ

บางคนอาจมีคลื่นไส้ ปวดศีรษะ หรืออาการทางท้องจากยา ส่วนอาการบริเวณที่ฉีดอาจเกิดกับ PrEP ชนิดฉีดได้ หากอาการรบกวนการใช้ยา ให้ติดต่อทีมดูแลเพื่อประเมินและหาทางช่วย ไม่ควรฝืนจนขาดยาหรือปรับแผนเอง โดย NIH อธิบายผลข้างเคียงและเหตุที่ควรติดต่อผู้ให้บริการ ไว้สำหรับผู้ใช้ PrEP

หากมีอาการรุนแรง เช่น หายใจลำบาก หน้าหรือปากบวมร่วมกับผื่น ให้ไปฉุกเฉินและแจ้งยาที่ใช้ ส่วนอาการป่วยใหม่หลังมีเหตุสัมผัสเชื้อ เช่น ไข้หรือผื่น ต้องแจ้งคลินิกเพื่อประเมิน ไม่ใช้ลักษณะอาการมาตัดสินด้วยตนเองว่าเป็นผลข้างเคียงหรือเป็นเอชไอวี

ถ้าลืมยา ขาดนัด หรือมีเหตุสัมผัสเชื้อในช่วงที่ใช้ยาไม่ครบ ให้ติดต่อคลินิกโดยเร็ว พร้อมบอกเวลาของเหตุและประวัติการใช้ยา ทีมดูแลจะประเมินว่าต้องทำอะไรเพิ่ม รวมถึงการพิจารณา PEP ในสถานการณ์ที่เหมาะสม อย่าเพิ่มยาเป็นสองเท่าหรือยืมยาผู้อื่นโดยไม่ได้รับคำแนะนำ

แปลว่าอะไรสำหรับคุณ: ขอช่องทางติดต่อที่ใช้ได้เมื่อมีปัญหา ตั้งเตือนนัดที่ไม่เปิดเผยข้อมูลเกินต้องการ และเตรียมแผนรับยาก่อนเดินทาง หากต้องการหยุดหรือเปลี่ยน PrEP ให้คุยก่อนเสมอ เพราะการคงอยู่ของยาและข้อควรติดตามหลังหยุดต่างกันในแต่ละชนิด

ใช้ PrEP แล้ว ยังต้องสนใจถุงยางและโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ไหม?

ยังต้องสนใจ เพราะ PrEP ป้องกันเอชไอวี แต่ไม่ป้องกันการตั้งครรภ์และไม่ครอบคลุมโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น เช่น ซิฟิลิส หนองใน และหนองในเทียม การวางแผนสุขภาพทางเพศจึงควรแยกคำถามว่า “อยากป้องกันอะไรบ้าง” แล้วเลือกวิธีให้ครอบคลุมความต้องการนั้น

NIH ระบุขอบเขตการป้องกันของ PrEP และแนะนำให้ใช้การป้องกันอื่นร่วมด้วยตามบริบท ถุงยางช่วยลดโอกาสรับโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์หลายชนิด แต่ไม่ควรใช้การมีหรือไม่มีถุงยางเป็นเหตุให้ตำหนิผู้รับบริการ การให้ข้อมูลและเข้าถึงอุปกรณ์เป็นส่วนหนึ่งของการดูแลที่ช่วยได้จริง

การตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อาจต้องเก็บตัวอย่างจากคอ ทวารหนัก หรืออวัยวะเพศตามตำแหน่งสัมผัส การตรวจเลือดอย่างเดียวไม่ตอบครบทุกโรค อ่าน โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์: อาการ การตรวจ และการป้องกัน แล้วจดเรื่องที่อยากถามคลินิก รวมถึงวัคซีนที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพของคุณ

ถ้าคู่ไม่สะดวกใช้ถุงยางหรือการคุยเรื่องป้องกันทำให้รู้สึกไม่ปลอดภัย คุณสามารถขอคำปรึกษาเป็นการส่วนตัวได้ PrEP อาจเป็นส่วนหนึ่งของทางเลือกที่คุณควบคุมได้ แต่การดูแลเรื่องความยินยอม ความปลอดภัย และความสัมพันธ์ก็สำคัญเช่นกัน

จะเริ่มขอรับ PrEP ในไทยอย่างไร และควรถามค่าใช้จ่ายแบบไหน?

เริ่มจากโรงพยาบาล คลินิกสุขภาพทางเพศ หรือหน่วยบริการชุมชนที่มีบริการ PrEP แล้วถามว่ารับผู้ใช้ใหม่หรือไม่ ต้องนัดล่วงหน้าอย่างไร และมีทางเลือกใดบ้างที่ให้บริการจริง คำว่า “มี PrEP” ไม่ได้หมายความว่ามียาทุกชนิดหรือมีเวลาบริการเหมือนกันทุกแห่ง

1. ถามขั้นตอนเริ่มบริการ: ต้องใช้เอกสารใด ตรวจอะไร และรับผลอย่างไร
2. ถามค่าใช้จ่ายรวม: แยกค่าปรึกษา ค่ายา ค่าตรวจ และค่าติดตาม รวมถึงสิทธิหรือโครงการที่ใช้ได้
3. ถามแผนติดตาม: นัดครั้งต่อไปเมื่อไร ถ้าขาดนัดหรือเดินทางต่างจังหวัดจะติดต่อใคร
4. ถามความเป็นส่วนตัว: ใครเข้าถึงข้อมูล ช่องทางติดต่อปลอดภัยหรือไม่ และขอรับคำปรึกษาโดยไม่มีผู้ติดตามได้อย่างไร
5. ถามแผนเมื่อชีวิตเปลี่ยน: จะหยุด กลับมาเริ่มใหม่ หรือเปลี่ยนชนิดยา ต้องประเมินอะไรบ้าง

ใช้ แหล่งแนวทาง PrEP ประเทศไทย ปี 2568 เป็นข้อมูลประกอบการพูดคุย ส่วนสิทธิและค่าใช้จ่ายควรตรวจจากหน่วยบริการ ณ วันที่จะเข้ารับบริการ บทความนี้จึงไม่ตั้งราคากลางหรือรับรองว่าทุกคนใช้สิทธิเดียวกันได้

หากรู้สึกว่าข้อมูลมากเกินไป เริ่มจากนัดปรึกษาและ ทำความเข้าใจการตรวจเอชไอวีก่อนเริ่ม PrEP แล้วกลับมาทบทวนตัวเลือกที่เหมาะกับคุณ เป้าหมายของนัดแรกคือได้แผนที่เข้าใจและทำตามได้ ไม่ใช่ต้องตัดสินใจเรื่องยาทุกอย่างก่อนพบผู้ให้บริการ

คำถามที่พบบ่อยเรื่อง PrEP

PrEP ป้องกันเอชไอวีได้ร้อยเปอร์เซ็นต์ไหม?

ไม่ควรรับรองว่าได้ร้อยเปอร์เซ็นต์ CDC ระบุว่า PrEP ลดโอกาสรับเอชไอวีทางเพศสัมพันธ์ได้ประมาณ 99% เมื่อใช้ตามที่สั่ง ประสิทธิผลนี้มีเงื่อนไขเรื่องการใช้ยาอย่างถูกต้อง และไม่แปลว่าป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นได้

เริ่ม PrEP วันนี้ ป้องกันได้ทันทีหรือไม่?

อย่าสรุปว่าป้องกันได้ทันที ระยะก่อนมีระดับการป้องกันที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับชนิดยาและลักษณะสัมผัสเชื้อ ให้ผู้ให้บริการอธิบายแผนช่วงเริ่มยาและวิธีป้องกันร่วมที่ต้องใช้ หากมีเหตุเกิดก่อนเริ่มยาแล้ว ให้ประเมินเรื่อง PEP ตามเวลา

คนข้ามเพศหรือผู้ที่ใช้ฮอร์โมนคุยเรื่อง PrEP ได้ไหม?

ได้ การประเมินควรดูสุขภาพ ยาที่ใช้ และลักษณะการสัมผัสเชื้อ ไม่ใช้เพศสภาพเป็นเหตุปฏิเสธการพูดคุย นำรายการฮอร์โมนและยาทั้งหมดไปเพื่อให้ทีมดูแลเลือกทางเลือกและการติดตามที่เหมาะสม

ตั้งครรภ์ ให้นมบุตร หรือมีโรคไต ยังมีทางเลือกไหม?

มีสถานการณ์ที่ยังพิจารณา PrEP ได้ แต่ต้องเลือกยาและประเมินเฉพาะบุคคล แจ้งทีมดูแลก่อนเริ่มหรือเปลี่ยนยา อย่านำคำตอบเรื่องความปลอดภัยของผลิตภัณฑ์หนึ่งไปใช้กับ PrEP ทุกชนิด

หยุด PrEP เมื่อไม่มีเพศสัมพันธ์แล้วได้เลยไหม?

ควรคุยกับผู้ให้บริการก่อนหยุด เพื่อดูเวลาจากเหตุล่าสุด ชนิดยา และการติดตามที่จำเป็น โดยเฉพาะผู้มีไวรัสตับอักเสบบีหรือใช้ยาฉีดออกฤทธิ์ยาว หากกลับมาเริ่มใหม่ก็ต้องประเมินสถานะและแผนป้องกันอีกครั้ง

ใช้ PrEP แล้วผลตรวจเอชไอวีบวก ต้องทำอย่างไร?

ติดต่อคลินิกโดยเร็วเพื่อแปลผลและตรวจยืนยัน พร้อมแจ้งชนิดยาและวันที่ใช้ล่าสุด หากยืนยันว่ามีเอชไอวี ทีมดูแลจะวางแผน รักษาเอชไอวีด้วยยาที่เหมาะสม ไม่ใช้ PrEP เป็นการรักษาทดแทน

แหล่งข้อมูลและสิ่งที่ทำต่อได้

ข้อมูลตรวจสอบวันที่ 3 ตุลาคม 2569 โดยแยกคำแนะนำสากลออกจากความพร้อมให้บริการในไทย ขั้นตอนต่อไปที่ทำได้คือเลือกหน่วยบริการ จดรายการยาและคำถาม แล้วนัดประเมินก่อนเริ่ม PrEP

• แนวทางการจัดบริการยาป้องกันก่อนการสัมผัสเชื้อเอชไอวี ประเทศไทย ปี 2568
• แนวทาง PrEP ประเทศไทย ปี 2568 ฉบับเต็ม (PDF)
• CDC — Clinical Guidance for PrEP: ประเมินก่อนเริ่ม ประสิทธิผล และการติดตาม
• NIH — Pre-Exposure Prophylaxis: ข้อมูลประชาชน ปรับปรุง 10 กรกฎาคม 2026
• WHO — คำแนะนำ lenacapavir เป็นทางเลือก PrEP เพิ่มเติม ปี 2025

เลือกอ่านหัวข้ออื่นใน ศูนย์ความรู้เอชไอวีและสุขภาพทางเพศ หรืออ่าน การอยู่ร่วมกับผู้มีเอชไอวีโดยเข้าใจและไม่ตีตรา